تأملات

سلام

و اما بعد… بالاخره کسی هم نگاهی به دل ما انداخت. هر چند نگاهش خیلی هم بی‌ایراد نیست، اما «ببین چه دلخوشی ساده‌ای، همینم بس»! ماجرا از این قرار است که از قدیم الایام این گونه بوده، در چند سال اخیر که به نظرم خیلی بیشتر هم شده. علمی‌تخیلی‌ها به اندازه‌ی کافی از سریال سهم برده‌اند و جیب‌های فراونی هم پر کرده‌اند. کلی سرمایه‌ی و اعتبار در اختیار ج. ج. آبرامزها گذاشته شد و ساعت‌ها با داستان‌های (حداقل آن قدری که من دیدم) معمولاً بی‌سر و ته، چشم‌ها و ذهن‌ها و قلب‌ها مسحور این صفحه‌ی جهان‌نما -که… چه عرض کنم… بیشتر انتزاعات یک‌سری‌ نما بوده… ولی فعلاً همان تلویزیون بهتر است- شد. استار ترک با چند فصل سریال و چند فیلم و بازی‌های کامپیوتری و …، بتل‌استار گلکتیکا به همچنین و یا استار گیت!! فقط نمی‌دانم چرا با این آخری یاد کسی می‌افتم. البته از بین این خیل تک و توک چیزهای خوبی هم در می‌آید، ولی خب در عوض استار گیت هم هست که کلاً ماجرا را یر به یر می‌کند(هه‌هه، از دکتر هو هم عمداً اسم نیاوردم). در چند سال اخیر هم که امثال فرینج و کایل xy و هیروز و سا‌خته‌های ج. ج. . که البته خب برایش بد هم نشده. بالاخره یک سوپر هشتی عاید آفا شد(که البته هنوز ندیدمش). حالا از این ور چه داریم؟ ادونچرز آو مرلین! هاهاهاها(اولایل در چنین هنگامی قاه‌قاه می‌خندیم ولی الان کمی مزه‌اش رفته)! ومپایر دایریز… هق‌هق‌هق‌هق(این یکی را واقعاً باید گریست)! و خواهش می‌کنم، امثال سوپرنچرال را هم بگذارید کنار که انّی بَری. اگر آن را هم با اغماض در رسته‌ی فانتزی، وحشت و … تقسیم بندی کنیم، با نسبت سنگینی به «وحشت و …» پرداخته. حالا اصلاً این هم قبول، ولی باز هم کفه‌های ترازو اصلاً برابر نمی‌کند. عملاً اگر موجودی به نام خون‌آشام هم نداشتیم، همین تعداد نصف می‌شد.

اخیراً، البته یعنی از ۲۰۰۷، خدا زد پس کله‌ی عده‌ای و نتیجه‌اش این شد: Game of Thrones!!! توجه دارید در نام سریال یک A از اولش افتاده که خب نمک کار است. پر واضح است که این سریال بر اساس اولین قسمت از مجموعه‌ی(هنوز تمام نشده ولی خودش گفته ۷گانه) A Song of Ice & Fire نوشته‌ی جرج ر. ر. مارتین ساخته شده است. اگر اشتباه نکنم برای اولین بار یک تریلر ۳۰ ثانیه‌ایش را در تابستان دیدم و کمی قلقلکم داد. نکته‌ی فوق‌العاده‌اش برای من این است که سریال مثل آدم داستان دارد، آن هم چه داستانی! و مثل باقی بابایون یک داستان اپن‌اند نمی‌سازند تا ببینند چطور در ادامه پارویشان زیر اسکناس‌ها گیر می‌کند. حتی اگر باقی‌ش را هم نسازند باز هم برای ۲۰ قسمت هم که شده دلمان خوش است که داستان داریم. البته کم و بیش آذوقه‌ی کافی دارد تا استودیوها را برای سرمایه‌گذاری جذب کند. زبانتان را گاز بگیرید! پس ملکه و برادرش این وسط چه کاره‌اند؟ کانفلیکت‌های اکستریم اخلاقی(این‌جا شاید به بهانه‌ی بدویت‌های تاریخی) نخود هر آش سریالی نباشد؟ ناسلامتی داریم در مورد هالیوود(در معنای عام) صحبت می‌کنیم ها! اما خب… باز هم تحمل می‌کنم گرچه پذیرشی در کار نیست. به هر حال زورشان می‌رسد، می‌توانند و می‌سازند. اما لحظه‌شماری می‌کنم تا مدعی دیگری هم پیدا شود تا راه دیگری برود.

بگذریم حالا. تیره و تاریش به کنار، خود داستان را بچسبید با کلی شخصیت ریز و درشت که به معادله‌ای n مجهوله بدل می‌شود. حداقل در کتاب اول(در کتاب‌های بعدی معادله جنس دیگری پیدا می‌کند). امیدوارم شخصیت‌ها مثل کتاب خوب از آب در آمده باشند. آن طور که من فهمیدم تا حد خوبی به کتاب وفادار بوده، گرچه طبیعتاً چنین چیزی کاملاً تحقق نمی‌یابد که البته لزوماً بد هم نیست.

قرار نیست من این‌جا کتاب یا سریال معرفی کنم، منتهی جهت یادآوری برای بعضی و آشنایی مقدماتی برای بعضی دیگر می‌نویسم. مملکتی داریم به اسم وستروس که از ۷ قلمرو تشکیل شده. زمانی این ۷ منطقه مستقل بودند ولی بعداً در سیر جریاناتی زیر لوای یک پادشاهی قرار می‌گیرند. هر یک از این ۷ منطقه را یکی از ۷ خاندان بزرگ وستروس اداره می‌کند. هر خاندان هم برای خودش علامتی دارد که بر سپر‌ها حک کرده یا بر دیوارهایش کشیده. از این ۷تا من ۴تا را که در این قسمت نقش بیشتری بازی می‌کنند به اختصار معرفی می‌کنم:

House of Bratheon: خاندان پادشاه فعلی. رابرت براثیان، در پی قیامی که چندین سال پیش علیه خاندان پادشاهی وقت صورت داد، تاج و تخت را از آن خود کرد. نشان خاندان براثیان، گوزنی است که تاجی به گردن انداخته و شعارشان هم : خشم از ماست. رابرت دو برادر دارد: استنیس و رنلی. استنیس پا شده رفته گوشه‌ای از قلمرو و به صورت علامت سوالی در مرگ دست پادشاه(قائم مقام پادشاه) نقش بازی می‌کند. رنلی هم برادر کوچک پادشاه است. جوانی تحصیل کرده که کلی هم به تیپش می‌رسد.

House of Stark: خاندان استارک، حاکمان قلمرو شمال هستند. بزرگ‌ترین منطقه‌ی کشور که همیشه، حتی در تابستان هم آن‌جا برف می‌آید. در مرز شمالی این منطقه دیواری به چه عظمت مملکت را از دنیای بیرون که محل رفت و آمد Wilderingها است، حفاظت می‌کند. نشان این خاندان موجودی است به نام Direwolf. دایرولف ظاهراً زمانی وجود داشته و تا آن‌جا که من فهمیدم نسبتش با گرگ‌های الان مثل نسبت فیل است با ماموت. شعار این خاندان: زمستان نزدیک است. استارک خاندان شرف و رادمردی است و اولین مدافعان کشور در برابر هرچیزی که از شمال تهدید کند . بزرگ این خاندان لرد ادارد استارک، در قلعه‌ی وینترفل ساکن است. او با کتلین تالی(خاندان تالی هم از دیگر خاندان بزرگ وستروس است) ازدواج کرده و مشتی بچه دارد. لرد ادارد دوست نزدیک رابرت براثیان است و در قیام او هم‌رزمش بوده و حالا پس از مرگ جان آرین -دست مرحوم- از طرف پادشاه به مقام دست منصوب می‌شود.

House of Lannister: خاندان لنیستر، خاندان ملکه است. از خاندان‌های ثروتمند وستروس. دختر این خاندان، سرسی لنیستر همسر پادشاه است. برادر دوقلوی ملکه، جیمی، عضو گارد شاهنشاهی و قسم‌خورده برای حفظ جان پادشاه است(جان خواهر پدرش!). برادر کوچکتر، تیریون، دورف است و به همین دلیل هم از طرف پدر بسیار حقیر شمرده می‌شود، در عوض هوش بالایی دارد و زبانی تیز مثل دشنه. علامت این خاندان شیری زرین در زمینه سرخ و شعارشان: فریاد مرا بشنو. بزرگ این خاندان در قلعه‌ی کسرلی‌راک ساکن است. آن‌ها میل زیادی برای در اختیار گرفتن قدرت دارند.

House of Targaryen: خاندان تارگرین، پادشاهان قبلی وستروس بوده‌اند که با قیام رابرت براثیان به زیر کشیده می‌شوند. رابرت تمام اعضای این خاندان را به خاک و خون می‌کشد(که البته خیلی بی‌دلیل هم نبوده)، فقط پسر و دختر این خاندان، به ترتیب، ویسریس و دینریس، پس از ماجراهایی از دریای شرقی وستروس عبور کرده و از مملکت می‌گریزند. ویسریس سودای باز پس گیری تاج و تخت خاندانش را دارد. نشان این خاندان  اژدهای سه‌سر است و شعارشان: خون و آتش.

کتاب و به تبع آن سریال سه خط داستانی را دنبال می‌کنند. یکی در شمال و ماجراهای آن سوی دیوار. گارد محافظ قلمرو در مرز دیوار که به Night’s Watch معروف است، در برابر تحرکات آن سوی دیوار مراقب است. آن سوی دیوار محمل اتفاقات فانتزی است. White Walkerها هزاران سال پیش به مملکت حمله کرده و خین و خین‌ریزی به پا کردند و بعد از آن باور بر این است که ناپدید شده‌اند. اما خب…

خط داستانی سوم، ماجرای دو بازمانده‌ی تارگیرین، ویسریس و دینریس است که در میان قبیله‌ی داثراکی، در سرزمین‌های آزاد پناه گرفته‌اند تا بلکه با جمع‌آوری سپاه به وستروس بازگشته و تاج و تخت را باز پس گیرند. البته این سودا در ابتدا بیشتر در سر ویسریس است.

خط داستانی میانی و اصلی در این کتاب هم در عکس زیر شرح زیبایی دارد:

و البته در این تریلر(حجمش حدوداً ۵ مگابایت است):

Iron Throne

البته که پوستر قشنگی است و عالیجناب شان بین الحق برازنده‌ی نقش لرد ادارد است، منتهی برخلاف پوستر او داعیه‌ی قدرت گیری ندارد. لرد ادارد شخصیت مورد علاقه‌ی من، مرد شرافتمندی است که نه با میل قبلی، بلکه به ظاهر به خواست پادشاه وارد بازی سیاسی تاج و تخت می‌شود. شمشیرش هم Ice نام دارد که البته این‌جا دستش نیست. Ice خیلی گنده‌ست. عملاً لرد ادارد از نقاط درخشانی است که امید را در ما زنده می‌کند.

تا الان، پنج کتاب از این مجموعه به چاپ رسیده. نویسنده هم به نظر من کبیرتر از آن است که تحت تأثیر تبلیغات رسانه‌ای تصمیم به ادامه‌ی داستان‌ها گرفته باشد. گفته ۷گانه می‌نویسد، پس می‌نویسد.  پس از این که هوگوی۲۰۰۱ به خاطر جام آتش به رولینگ دادند، مارتین کبیر ما در یک قول حماسی این چنین گفت:

Eat your heart out, Rowling. Maybe you have billions of dollars and my Hugo, but you don’t have readers like these.

یک جورهایی یاد لحن خود شاه رابرت می‌افتم.

امیدوارم HBO هم باقی کتاب‌ها را هم به سریال بدل کند که به نظر می‌رسد بکند. یکی از خوبی‌هایش این است که استودیویی ساخته نشده و لکیشن‌ها اکثراً طبیعی است.

دیگر بس است. فقط این یکی را هم ببینید. نقلی است از شخصیتی به اسم Nan در وینترفل که دارد برای فرزند لرد ادارد داستان تعریف می‌کند. برن -پسر لرد ادارد- می‌گوید از داستانش خوشش نمی‌آید و دوست دارد قصه‌های ترسناک بشنود که او چنین می‌گوید(البته کمی دستکاری شده):

Fear

اولین قسمت سریال، پس‌فردا شب، یکشنبه ۱۷ آوریل پخش می‌شود.

با تشکر

Forgets to chill the salad forks

And sometimes heats them.

Still addresses you as “Sir” or “Madam”

But doesn’t sound as if it means it.

Tells the delivery man that

You are living under an alias.

Insists on wearing a sombrero

When it serves enchiladas.

He started keeping

Dust bunnies as pets.

Walks in endless circles,

Robot palm to robot brow,

Mumbling: “The horror! The horror!”

Tells the delivery man about

The locked door in the cellar

That is entirely a product

Of the corrupted circuits

Of its robotic dementia praecox.

Spends too much time

Yakking with other robots. 

Asks to be called “Charlene”.

By Bruce  Boston

جین ولفی یا Gene Wolfe (که خیلی‌ها اسم آخرش رو تنها ولف می‌خونند و من نمی‌دونم کدوم درسته)، نویسنده‌ی عجیب و غریب و کاملا متفاوتیه که مقدار زیادی مورد کم توجهی واقع شده. ولفی نود درصد مواقع فانتزی علمی (فانتزی+علمی تخیلی) می‌نویسه، ولی نوشتنش انگار کلا توی یکی از کشوهای اون کمد معروفه که کارهای زیاد دیگه‌ای به اون سبک توش پیدا نمیشه. به خاطر نثر خاص و طرز بیان متفاوت، به جین ولفی دیکنز و ناباکوف فانتزی میگن.

جین ولفی از معدود نویسنده‌هاییه که راوی غیر قابل اعتماد استفاده می‌کنه. راوی غیر قابل اعتماد یعنی کسی که داستان رو برای ما تعریف می‌کنه، ولی تضمینی وجود نداره که داره راست می‌گه یا دروغ. البته این امر به دلیل دروغگو بودن راوی نیست، بلکه همیشه یه مشکلی در میانه؛ مثلا توی مجموعه‌ی Latro از خود ولفی، لاترو سربازیه که بر اثر ضربه‌ی مغزی، فقط خاطرات یک روز رو به ذهن می‌سپاره. یا توی Wizard Knight، راوی Sir Able هستش که تقریبا مشنگ می‌زنه!

میشه گفت مهم‌ترین مجموعه‌ای که جین ولفی نوشته، پنج جلدی New Sun هستش. احتمالا خورشید نو پیچیده‌ترین، سخت‌خون‌ترین، پر از رمز و رازترین، و در عین حال، جذاب‌ترین مجموعه‌ی جین ولفی هستش. (البته جدا از شاهکار دو جلدی Wizard Knight که البته اون رو اخیرا چاپ کرده، و متنش خیلی پیچیده نیست.)

اولین جلد خورشید نو، Shadow of the torturer برنده‌ی جایزه‌ی ملی BSFA، و نامزد جایزه‌های نبولا، لوکاس و جایزه‌ی یادبود جان دبلیو کمپبل در سال ۱۹۸۱ هستش. توی این کتاب با دنیایی روبرو می‌شیم که به نظر میاد هزاره‌ها جلوتر از زمان ماست. بشر به دوره‌ی قرون وسطی برگشته و به طریقی ناشناخته، جادویی اسرارآمیز در جهان جاری است. خورشید با گذشته فرق داره، انسان‌های سبز و گیاهی به وجود اومده‌اند، و دنیا انگار آخرین روزهای عمرش رو می‌گذرونه.

راوی داستان، پسر جوانی به اسم سوریان (Severian) هست که یکی از کارآموزهای اخوت شکنجه‌گران (یا بطور رسمی، انجمن جستجوگران حقیقت و توبه)، و یکی از امیدهای آینده‌ی این اخوت هستش. شکنجه‌گران مسئولان رسمی کارهای پلید و کثیف جامعه، بصورت کاملا قانونمند و استاندارد و علمی هستند. محل شروع داستان، شهر نکروپولیس است که شهر مردگان نیست! نکروپولیس باقیمانده‌ای از شهری فوق العاده عظیم و سرشار از برج‌های متروکه است که بی نهایت تا جنوب و در کنار رود Gyoll ادامه پیدا می‌کنه، اما تنها شمالی‌ترین قسمت اون توسط جمعیت اندک باقی مانده اشغال شده. بیشتر ساکنین نکروپولیس، انجمن‌های باستانی و رو به نابودی هستند. نکروپولیس به سمت شمال ادامه پیدا کرده و بعد از مسافتی طولانی، به شهر بزرگ بعدی Nessus، و بعد از اون به باغ‌های Autarch، کاخ حاکم نامریی، قدرتمند و اسرارآمیز دنیای خورشید نو می‌رسد.

گرچه توصیفات جین ولفی در ابتدای کتاب خیلی عجیب به نظر می‌رسه، اما همین عجیب و تازه بودن توصیفاته که آدم رو به ادامه‌ی خوندن، تموم کردن جلد اول، شروع کردن جلد دوم و همینطور تا آخر وادار می‌کنه. در اینجا راوی غیر قابل اعتماد نیست. ولی سوریان آدم ساده‌ایه که ما تمام اتفاقات رو از دریچه‌ی چشم او و بعد از پردازش شدن توسط ذهن او دریافت می‌کنیم.

و مهم‌تر اینکه جین ولفی این کتاب‌ها رو به قولی از روی دستنوشته‌های باستانی ژاپنی الهام گرفته؛ حتی کلمات خاصی برای توصیف مطالب خاص استفاده می‌کنه. چون من خیلی این کتاب رو دوست داشتم، هر وقت به کلمه‌ی خاص جدیدی می‌رسیدم، اون رو به همراه معنی‌اش یادداشت می‌کردم. برای اینکه کار ولفی رو بهتر درک کنید، و شاید برای اینکه راغب به خوندن کتاب بشید، چند تا از اون کلمه‌ها رو اینجا میارم. اینها توی اینترنت پیدا نمی‌شن، گرچه کتاب‌های رمزگشایی برای خورشید نو نوشته و چاپ شده (مثل: Lexicon Urthus: Michael Andre-Druissi – a dictionary of the archaic words used by Wolfe in The Book of the New Sun):

Watch: زمان توی خورشید نو ساعت نیست؛ وقتی سوریان زمان رو توی ذهن خودش حساب می‌کنه، می‌گه بعد از فلان اتفاق، تنها به اندازه‌ی یک watch گذشته بود. حد و حدود این واچ تا آخرین کتاب (کتاب چهارم) مشخص نمی‌شه و من کم کم فرض رو بر این می‌ذاشتم که منظور همون ساعته و یک واچ دقیقا باید یک ساعت، یا شصت دقیقه باشه. اما بعدا فهمیدم هر واچ، یک ساعت و پانزده دقیقه است.

واحد پولی دنیای خورشید نو عبارته از:

Chrisos: با ارزش‌ترین سکه که از زر سرخ ساخته می‌شه و با یک کرایسوس میشه یه اسب فوق العاده خرید.

Asimi: سکه‌ی نقره‌ای، که یک آسیمی به اندازه‌ی یک کت جنس خوب ارزش داره.

Orichalk: سکه‌های برنجی؛ معمولا دستمزد یک روز کاری مثل کارگری در دنیای خورشید نو، یه اوریکالکه.

Aes: سکه‌های حلبی و کم ارزش‌ترین واحد پولی دنیای خورشید نو. با هر آئیز میشه یه تخم مرغ خرید.

البته ما هیچوقت نمی‌فهمیم یه کرایسوس چند تا آسیمیه، و آیا اینجا هم سیستم ده تایی برپاست یا نه. (یعنی ده تا آئیز بشه یه اوریکالک، ده تا اوریکالک یه آسیمی، و ده تا آسیمی یه کرایسوس.)

جامعه‌ی دنیای خورشید نو، یه جامعه‌ی طبقه‌بندی شده است؛ از اون جور طبقه‌بندی‌ها که اصلا به هم راه ندارند و هر کس توی هر طبقه‌ای به دنیا بیاد، تا آخر عمرش فقط می‌تونه توی همون زندگی کنه، فقط با آدم‌های همون طبقه رفت و آمد داشته باشه، و عاقبت هم توی همون طبقه بمیره. و همونطور که توی جوامع طبقاتی مرسومه، طبقات بالاتر به طبقات پایین‌تر هیچ اهمیتی نمی‌دن، و طبقات پایین‌تر همیشه برده‌ی طبقات بالاتر هستند. هفت تا طبقه‌ی دنیای خورشید نو:

Exultant: اشراف زادگان شامل Autarch و اطرافیان اون که همگی توی باغ‌های سلطنتی زندگی می‌کنند.

Armiger: نظامیان رده بالا مثل فرماندهان که مستقیما از Autarch دستور می‌گیرند و ارتش رو هدایت می‌کنند.

Optimare: که توی کتاب اصلا کاری به کارشون نداره و روشن نمی‌کنه شامل چه کسانی می‌شن؛ ولی احتمالا باید طبقه‌ی روحانیون باشه.

Commonality: مردم عادی و طبقه‌ی متوسط، مثل تاجران و اعضای هر یک از انجمن‌های رسمی نکروپولیس.

Servants of the throne: یک درجه پایین‌تر از مردم عادی؛ این افراد بیشتر شامل کسانی است که از مقام‌های بالاتر خودشون خلع شده‌اند و بعنوان مجازات، باید تا آخر عمر بردگی طبقات بالاتر (که شاید خودشون زمانی عضو اونها بودند) رو بکنند.

The religious: اینها هم روحانی هستند؛ اما احتمالا فرقشون با طبقه‌ی سوم اینه که از جادو و جنبل استفاده می‌کنند و کلا کلاس کارشون پایینه!

Cacogens: غلام و کنیزها که اصلا جز شهروندان دنیای خورشید نو حساب نمی‌شن و اونها رو به قصد مصارف کثیف، خرید و فروش می‌کنند.

پ.ن: تری پرچت توی کتاب هفتمش به نام pyramids، کار جدیدی کرده و کل داستان رو به سه الی چهار تا فصل کلی تقسیم کرده. اسم فصل سوم رو Book of the New Sun گذاشته!

پ.ن۲: خود ولفی گفته خواننده‌هایی که قبلا آشنایی با کارش نداشتند، می‌تونند از Wizard knight که آسون‌تره شروع کنند و بعد از اینکه این سبک براشون آشنا شد، سراغ کتاب خورشید نو بروند. اما به نظر من این کار اصلا اهمیتی نداره. شوالیه‌ی جادوگر آسون هست، ولی راهنمای خورشید نو نیست.

این نوشته را برای یک وبلاگِ‌ دیگری–که مهم هم نیست–نوشتم که یادم افتاد برای این‌جا باید مناسب‌تر باشد. بنابراین این‌جا باشد بهتر است.(البته هنوز درآن وبلاگ هم هست، ولی بعدن برش می‌دارم.)

کتاب درباره‌ی یک جامعه‌ی آنارشیست است.